RUTA DAS MINAS (A PONTENOVA)

Esta é a 7ª ruta que imos facer no concello de A Pontenova, que aposta sempre por coidar e promocionar os seus recursos naturais e etnográficos, entre eles as rutas de sendeirismo que son todas preciosas, en entornos con ríos, fervenzas, aldeas tradicionais, fragas autóctonas...

A ruta das Minas que imos realizar é a que me faltaba. Esta ruta ten dúas versións, unha a máis antiga, que era a que eu levaba prevista nun track e de menos esixencia física. Pero ao iniciar a ruta, atopamos un carreiro á dereita que nos poñía "Ruta das Minas" e aló fomos!

Esta nova versión que hai agora da ruta foi inaugurada en 2024 e supón 1,5 km. de subida cun importante desnivel e logo a baixada ata a Mina Consuelo moi técnica e tamén con moito desnivel de 1km. aprox. Este trazado inclúe unha Vía Ferrata (itinerario deportivo tanto vertical como horizontal equipado con clavixas, grapas...que permite percorrer paredes rochosas con seguridade grazas a un cable de aceiro ao que a pesoa vai ancorado) e dentro da Vía Ferrata hai unha Ponte Tibetana (varios cables de aceiro, un inferior polo que se avanza camiñando e outros superiores que se agarran coas mans e con arneses)

(Por suposto, nós nos utilizamos a Vía Ferrata nin a Ponte tibetana) pero si fomos por este novo trazado que a verdade supón un bo esforzo físico. Deixar claro, que tamén segue existindo a versión antiga con bastante menos esixencia física.

Características da ruta:

Lonxitude: 11, 2 km.

Dificultade: Media-Alta (pola subida ata as Penas do Castelo e logo a baixada á Mina Consuelo)

Ruta circular sinalizada, aínda que nós variamos algo o trazado oficial O meu track en Wikiloc:

Descripción:

Iniciamos a camiñata na Praza dos Fornos que hoxe estaba moi animada porque había feira e celébrase aí. 

A Praza dos Fornos chámase así porque alberga uns antigos fornos de calcinación do ferro, que son o símbolo da Pontenova, ademais nesta praza hai un recén creado Parque Infantil, a Escola de Música, a Oficina de Turismo na  antiga estación de tren, o Museo de Pesca, a Casa da Cultura...

Mirando cara á vila, vemos a ponte metálica blanca que cuza sobre o Eo.

A Pontenova

Os Fornos de Vilaoudriz son monumentos da arqueoloxía industrial de principios do S. XX. Son 5 fornos de 11 m. de altura e 4 de diámetro construidos con ladrillos da fábrica de Sargadelos.

Fornos de Vilaoudriz

Antigas vagonetas para transportar o mineral son agora reutilizadas coo xardineiras.

O mineral extraído en galerías e a ceo aberto, chegaba nos vagóns aos fornos onde se procesaba para conseguir ferro de boa calidade. Primeiro  basculábase en capas alternantes o mineral e o carbón para a combustión e procedíase á calcinación. Así elimínanse os residuos fosfóricos do ferro, coñecidos como escorias, aproveitadas como fertilizantes.

Fornos de calcinación

Para o seu transporte ata o porto de Ribadeo, dende onde iría en cargueiros a distintos puntos de Europa, en 1902 constrúese un ferrocarril. Nos seus 34 km. de percorrido tiña 13 túneles, 4 pontes metálicos e un de cementación, ademáis dun cargadeiro metálico sobre a ría. Dende 1905 tamén levaba pasaxeiros en dous vagóns distribuidos en tres clases.

O abandono definitivo desta actividade que se desenrolou durante máis de seis décadas tivo lugar en 1964.

Fornos de calcinación

Finalizada a 1ª Guerra Mundial, os proxectos de crear un vasto complexo mineiro-siderúrxico que incluiría as minas leonesas non van adiante porque entre outras cousas empeza a producción de aceiro e as minas de Vilaudriz, ao igual que outras minas galegas de ferro, acaban desaparecendo na década dos anos 30.

Empezamos a subir polo camiño, iniciando a ruta.

Vemos a Oficina de Turismo no edificio que foi a antiga estación de tren de Vilaoudriz e ao pé, a Casa da Cultura.

Empezamos unha subida en zig zag no medio dunha fermosa vexetación.

A medida que ganamos altura, a Pontenova vai quedando aló embaixo.

Unha paisaxe preciosa.

Vemos cada pouco os sinais deste novo percorrido en pequenas frechas de madeira pintadas de amarelo e branco.

Un fermoso e enorme carballo no medio doutra variedade de árbores e plantas.

A medida que subimos, ganamos en amplitude e  profundidade nas paisaxes que vemos.

A subida supón un bon esforzo físico pero vale moito a pena.

Zonas moi humidas onde medran felgos preciosos e túneles por debaixo que son restos das antigas minas.

Atravesamos unha pequena carballeira.

Estamos nunha zona na que atopamos un antigo pozo de ventilación.

Esto que encontramos aquí é un antigo pozo de ventilación, deseñado para facilitar a circulación do aire, tanto para que entrase aire fresco como para extraer aire contaminado ou quente.

Paisaxe chegando ás Penas do Castelo.

Estas son as vistas dende as Penas do Castelo. Estamos no punto de maior altitude da ruta.

As Penas do Castelo son  unha figura xeolóxica formada por un material que pode ser indicador da existencia de filóns de ferro. A cuarcita armónica é considerada en Galicia unha pedra das máis resistentes. Aproveitando este punto da ruta, uníronse os dous picos das “Penas do Castelo” cunha ponte tibetana.

Na foto vese, na rocha que está a miña dereita un enganche e un cable para esa función.

As Penas do Castelo

Agora empezamos a baixar á mina. É un descenso con bastante desnivel e técnico. Hai que levar coidado de non esvarar sobre todo en épocas de chuvia.

Aquí está presente o bosque atlántico e aínda que o que predominan son carballos tamén vimos castiñeiros.

A mina Consuelo foi, nas  dúas primeiras décadas do S. XX, o epicentro que tranformou o concello da Pontenova e que se converteu nunha das principais empresas na provincia de Lugo.

A extracción de ferro empezou no 1905 e estivo case 20 anos en activo. Esta mina ren 8 niveis, 5 subterráneos e 3 superiores.

   Mina Consuelo

A mina Consuelo é a única galería mineira de Galicia aberta ao público. Foi preparada e acondicionada para asúa explotación turística.

                                                             Mina Consuelo
Pódese acceder a ela mediante reserva e co guía. Na visita só se pode baixar ata o nivel 1 da mina.

   Mina Consuelo

Saimos por estes escalóns e, se o precisamos, temos unha corda para agarrarnos.


A humidade é grande e os felgos atopan o lugar idóneo para medrar.

Un lugar de conto, ao pé da mina.

Agora atravesamos este pequeno túnel.

A uns metros  da mina Consuelo está a tirolina que recrea o antigo funicular aéreo que transportaba o mineral de ferro ata o Forno de Boulloso. Ten un percorrido de 330 metros e unha altura de ata 80 metros dende o chan.

                                                                     Tirolina
De momento esta é a tirolina máis grande de Galicia.

    Tirolina

O noso percorrido vai agora por un camiño tradicional e vemos unha árbore de follas grandes que chama a nosa atención porque non a coñecemos. É unha Paulonia tomentosa ou árbore da Emperatriz; é de orixe chinés e pode acadar os 20m. de altura. En Europa, foi introducida a través de Francia no S. XIX.

É unha árbore que consume moita auga e ten un alto potencial invasor porque despraza especies nativas e nalgunhas zonas de España está prohibida a súa plantación

Paulonia Tomentosa

A capela de S. Lourenzo en Pacios está restaurada.

Capela de S. Lourenzo (Pacios)

Aquí decidimos cambiar o trazado oficial da ruta que pasa polo medio da aldea de Pacios e acurtar un pouco o percorrido, xa que se nos facía tarde para chegar a comer. En lugar de pasar pola anterior aldea, fomos por un camiño paralelo que vai por unha zona máis baixa.

Pacios

Imos por este camiño comodamente.

Xa vemos o Conforto, parroquia da Pontenova. Nuns metros xa nos atopamos co camiño marcado na ruta oficial.

Atravesamos o río Turía que nace en Taramundi e desemboca no río Eo, na Pontenova.

Río Turía

O Conforto ten un rico patrimonio histórico e un fermoso entorno natural. 

Vistas subindo á igrexa parroquial.

Hórreo que chama a atención.

Fermosas vivendas restauradas:

A igrexa de Santa Mª segundo a lenda:

A igrexa querían facela nun lugar diferente ó actual. Sen embargo, todo canto construían ó día era destruido á noite. E así, dun xeito sucesivo, ata que os fregueses decidiron quedar en vela, por quendas, para averiguaren quen levaba a cabo tal tropelía. Mais malia esta vixilancia non viron aninguén, polo que consideraron que se trataba dun milagre.
Por tal motivo, decidiron edificar a igrexa onde estaba o antigo recinto sacro, que daquela era un lugar cheo de silvas e toxos. Entón, puxéronse a rozar e limpar o lugar ata que apareceu unha santa cun brazo roto, e unha fonte ó seu carón. Isto deu lugar a que os fieis da parroquia decidisen construir a igrexa nese lugar. E foi aí, onde sucedeu un suceso prodixioso consistente en que a obra que facían durante o día, aumentaba á noite, sen que intervise ninguen, e foi así, tódolos días ata que rematou a construcción. Logo construíron unha fonte nese mesmo lugar e puxéronlle unha nova imaxe, mentres que a que encontraran na silveira levárona para o interior do templo.

Igrexa de Santa Mª do Conforto

Ao redor da igrexa hai construccións en estado de abandono que supoñemos que pertencerían á Casa Rectoral.

Vistas do Conforto dende a igrexa.

O Conforto

Unha casa que se ve que tivo "solera", moi grande, con corredor e de pedra. Non sei se foi a Casa Rectoral pero ten tódalas pintas...

Abundan as lendas en torno a este santuario mariano de fonda devoción. Cada 8 de setembro celébrase unha romaría á que acode xente de toda a comarca e fóra dela.

O Santuario e algúns elementos anexos, ligados ao mesmo, foron rehabilitados polo Concello de A Pontenova no ano 2004.

A imaxe en pedra da Virxe atópase na fachada norte (coñecida como Porta da Lúa) do Santuario de Santa María de Conforto en A Pontenova. Está situada nun oco no lugar doutros elementos, formando parte da arquitectura exterior deste templo barroco-renacentista.

A portada principal do templo está baixo a torre. É de trazado renacentista, con arcos de medio punto e está enmarcada por pilastras de estrías e friso ornamentado.

Imaxe do interior da igrexa de Santa Mª do Conforto. O barco que vemos pendurado é unha ofrenda (exvoto) dun mariñeiro ou emigrante que consigueu salvar a vida tras un naufraxio.

Interior do Santuario

 Hai unha fonte situada ao carón do templo parroquial. Foi construída polo crego D. Fernando Miranda no ano 1772. Na súa parte superior presenta unha imaxe pétrea da Virxe. Os devotos, que acoden á fonte, lavan cuns panos as partes doentes dos seus corpos; e, logo, deixan quedar os panos pendurados nas ramas dunhas árbores. 

Fonte

Imaxe da aldea de Conforto.

Outra imaxe abandonando xa esta aldea.

Deseguida deixamos o asfalto para ir por un camiño.

Chegamos a S. Mamede que pertence á parroquia de Conforto. É unha aldea que aínda non ten nin 10 habitantes.

S. Mamede

Nesta aldea vemos moitos exemplos de construccións en pedra, como este hórreo.

S. Mamede

Vivendas que un día tiveron vida e hoxe teñen ben pouca ou ningunha.

S. Mamede

Máis cabozos en pedra e madeira:

S. Mamede

Nesta aldea atopamos a capela de Nosa Señora da O

Capela de Nosa Señora da O (S. Mamede)

En S. Mamede vimos este gato que a súa dona nos deixou fotografar de boa gana. Eu nunca vira esta raza de gato. Trátase dun gato esfinxe que aínda que semella non ter pelo, si que ten unha fina capa de vello. Son gatos moi sociables e apegados aos donos. Necesitan coidados específicos como máis aporte de calorías para manter a temperatura corporal, protección contra o sol, contra o frío...

                                                   Gato de raza Esfinxe en S. Mamede

Dende S. Mamede, iremos por estrada ata o remate da ruta.


Agora xa apretaba o calor.

Na beira da estrada vimos careixóns ou amorodos silvestres. A Amoradeira brava é unha planta herbácea perenne que medra brava en lugares frescos e húmidos, nos claros dos bosques, xeralmente preto dos regos, ao pé de estradas e camiños...

O amorodo silvestre consómese dende a prehistoria, como testemuñan numerosos achados arqueolóxicos. Foi coñecida polos gregos e romanos. A partires do século XIV emprendeuse o seu cultivo, acadando froitos de maior tamaño e menos agres.

Amoradeiras bravas con careixóns ou amorodos.

Xa vemos a Pontenova. Neste punto, deixamos o trazado oficial da ruta porque quixemos acortala xa que pensamos que por onde íamos chegariamos igual á Mina Boulloso e non foi así, polo tanto "comémonos" esa parte da ruta. 

Estamos en Figueiruá, dentro aínda da parroquia de Conforto.

Xa estamos no cruce coa estrada que une A Pontenova con Taramundi.

Cruzamos o río Turía outra vez. Aquí vai fermoso. Un pouco máis adiante vai desembocar ao Eo.

Río Turía

Xa na vila, camiñamos pola beirarrua moi cerca do río e pódese ir polo paseo que se ve á dereita pero ollo! Non ten saída.

A ponte de madeira peonil que veos en moitas fotos de A Pontenova.

O río Eo discorre por terras de Galicia e Asturias, delimitando ao cabo a fronteira entre ambas. Nace en Fonteo (Baleira) e desemboca no mar Cantábrico pola ría de Ribadeo.

Río Eo

Vemos a Casa da Cultura e a Oficina de Turismo, no edificio que antes  foi a estación do tren mineiro que ía dende A Pontenova ata Ribadeo. Na planta superior hai un Museo da Pesca.

A escultura dun pescador que vemos na imaxe seguinte foi realizada cunha motoserra polo escultor Eugenio Linares. Na Pontenova celébrase tódolos anos unha aclamada Festa da Troita xa que no Eo péscanse salmóns e troitas. Esta Festa da Troita está declarada de Interese Turístico de Galicia e combina un concurso de pesca deportiva no Eo con degustacións deste peixe, exhibicións e actuacións musicais.

Escultura dedicada ao pescador

Ao rematar esta ruta, xantamos no restaurante A Mina. É un lugar limpo e cómodo. Eleximos menú de domingo que estaba ben. O único punto negativo foi que tardaron bastante en servirnos ao principio e entre prato e prato, tal vez debido a que había bastante xente.

Páxinas web consultadas:

https://amarinalucense.gal/

https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/mina-consuelo-a-pontenova-22776.html

https://gl.wikipedia.org/wiki/Conforto,_A_Pontenova
https://aelg.gal/resources/centrodoc/members/paratexts/pdfs/autor389/PT_paratext9100.pdf
https://www.farodevigo.es/sociedad/2012/04/04/santuario-milagros-17670478.html