SERRA DO PUÑAGO (CASTROVERDE)

 A Serra do Puñago ou da Rañadoira é un sistema montañoso da provincia de Lugo que abarca os concellos de Baleira, Castroverde e Baralla. Aínda que non ten grandes alturas, é un excelente miradoiro da xeografía lucense.

Coma case tódalas serras galegas, alberga un Parque Eólico, o "Serra do Puñago- Vacariza".

Esta ruta está no concello de Castroverde, aínda que moi cerca do concello de Baleira.

Características :

Lonxitude: 13,7 km.

Dificultade: fácil

Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC

Descripción da ruta:

Moi cerca de S. Romao, da parroquia de Retizós, no concello de Baleira ten inicio e fin esta ruta.

Despois de cruzar esta aldea en coche, aparquei un pouco máis arriba, nun cruce onde non estorbara e onde empecei a camiñar.

Vou por un camiño en suave ascenso.

Volvendo a vista atrás...

A medida que vou subindo, as vistas fanse máis espectaculares: Lombas e terras de Baleira e de moito máis aló.

Vexo esta planta tan común en Galicia que é a dedaleira ou estraloque, planta herbácea bianual, nativa de Europa. Recibe tamén os nomes de abeluria, abrula, baloco, borleta, croque, dixital, estalote, milicroque e sanxoán e moitos outros. Debe de ser a planta con máis nomes diferentes en galego.

A flor das dedaleiras e as súas follas conteñen unha substancia alcaloide, a dixitalina, que afecta ao funcionamento cardíaco e o extracto do seu principio activo foi empregado como medicación para a arritmia e outras deficiencias cardíacas dende finais do S. XVIII.

Cómpre ter en conta que, a pesar dos seus efectos medicinais, as dedadeiras poden chegar a ser moi velenosas se son consumidas.

Ao fondo, a aldea de Retizós.

                                                              Milicroques

Rematando a subida e volvendo a miúdo a vista atrás:

Agora xa estou en pleno parque eólico e vou camiñar sempre en cha.

No 2019 foi construído este parque eólico promovido pola empresa Naturgy cunha inversión de 43 millóns de euros.

Espectaculares vistas.

Cando se construeu o parque eólico, só contaba con 12 aeroxeradores. Actualmente hai bastantes máis.

O chamado Caseto da Serra foi unha instalación técnica de medición do vento asociada ao parque eólico.

                                                            O Caseto da Serra

Vemos tamén un punto ou vertice xeodésico (sinal física permanente ubicada nunlugar elevado e visible que marca unha posición xeográfica exacta) Serven para crear mapas e tamén se usan en enxeñaría, arquitectura e obras públicas para garantir a escala e  ubicación de proxectos.

                                                                    Vértice Xeodésico

Estamos no punto máis alto da ruta, a 1026m. e temos estas marabillosas vistas ao Lombo de Soutambio, cerca da Fraga da Marronda.


Os vales de Baleira, a Fraga da Marronda...e moito máis.

Seguimos pola serra, agora descendendo lixeiramente.

Vemos a Subestación Eléctrica do Parque Eólico.

A esta ruta tamén se lle podía chamar "ruta das Xestas", porque as atopamos continuamente.

Deixo a Serra un pouco antes de que remate o Parque Eólico e polo tanto a parte máis alta da mesma. 

Chegando a Teixeda, vexo este rústico cruceiro. Tamén é coñecido co nome de "Cruceiro de Verducedo" ou "Cruz de Valentín". Segundo a tradición local, foi levantado despois dun tráxico accidente onde un raio matou a un neno.

Cruceiro de Teixeda

Agora imos por estrada uns metros.

 Mirando á dereita, aló enriba, o parque eólico polo que acabo de pasar.

Teixeda é un lugar da parroquia de Montecubeiro. Só vin dúas casas e habitada, unha.

Nun cruce deixo a estrada para pillar un camiño:

Un camiño con pouco desnivel que nos vai levar de novo ata os eólicos que se ven aló enriba.

Estamos en xuño e as xestas están en plena floración.

E chegamos ao pico da serra onde se nos anuncia a entrada no parque eólico. Aquí topamos o mesmo punto, no cruce que vemos, do camiño da ida. Agora, vou á esquerda para continuar pola serra pero en sentido oposto á ida.

Por esta zona obsevamos pereiras bravas.

Pasamos pola Pena da Ferradura.

Xusto antes do último aeroxerador do parque eólico, torcemos á dereita.

Vistas que nos deixa esta altitude de 850m. 

Seguimos atopando moitas xestas. A xesta é unha especie de planta perenne, arbustiva, da familia das leguminosas, moi común en Galicia.

Nalgunhas zonas recibe o nome de piorno ou codeso. As varas, preparadas, foron usadas como aguilladas para arrear o gando. Tamén se utilizou na elaboración de teas de alumeado. O uso máis común foi para fabricar vasoiras. Tamén se usaba para a cuberta de alpendres.

A min a xesta paréceme que é preciosa; dise que é irmá do toxo pero mentras que este é bravo e pincha, a xesta é suave e déixase coller. Eu lembro a meu pai barrendo a aira moitas veces con xestas.

A que son preciosas? Que ben adornan os nosos camiños!!

Este último tramo de ruta, por este camiño tradicional, é moi fácil de percorrer é ademais moi fermoso, pola variedade e frondosidade de plantas e árbores.

Que sensación de paz!!

Ao igual que na inmesa maioría das rutas que fago non atopei a ninguén. Toda esta marabilla para min sola!!

Páxina web consultada:

https://gl.wikipedia.org/wiki/Xesta

https://www.elprogreso.es/articulo/a-montana/naturgy-finaliza-montaje-aerogeneradores-parque/201907032053211385456.html

RUTA CIRCULAR EN CASTROVERDE DENDE VILABADE

 Levo feitas xa varias rutas neste concello e ningunha delas me decepcionou. Castroverde ten un variado patrimonio natural, monumental e cultural importante.

• Amigos do Patrimonio de Castroverde, é unha asociación en defensa do Patrimonio cultural, natural, artístico, monumental e das tradicións populares de Castroverde. Actualmente realiza numerosas actividades co fin de mellorar e conservar o patrimonio do concello.
• Esta ruta foi planificada por min.

Características desta ruta:

Lonxitude: 10,4 km. ( Equivoqueime no percorrido e fixen 1km. demais. Está explicado no track en WIKILOC.)

Dificultade: fácil

Ruta circular sen sinalizar. 

Descripción:

O inicio e fin desta ruta está na parroquia de Santa Mª de Vilabade, concretamente na igrexa parroquial, chamada "catedral de Castroverde" pola súa fermosura.  

A data que está documentada da súa fundación é do S.XV aínda que antes aí houbese un convento fundado por S. Francisco de Asís no seu peregrinar cando voltaba de Santiago cara a Oviedo no S. XIII. O convento foise deteriorando por falta de medios económicos e os frades marcharían a Lugo quedando só a igrexa no S. XIV.

Igrexa de Santa Mª de Vilabade

Houbo unha refundación no S. XV e o seu estilo pertence ao gótico, aínda que en séculos sucesivos fóronse realizando reformar en estilos neoclásico e barroco.

A fachada é un claro exemplo neoclásico.

Esta igrexa pasou polas mans de varios propietarios, sendo os primeiros a congregación franciscana. Cando se refundou no S.XV, foi grazas a unha inversión de Fernando de Castro, e pódese atopar o seu escudo nas roelas do pórtico. Poucos anos máis tarde o cabildo de Lugo consigueu a  súa propiedade tras un pleito, e no S.XVI o bispo Osorio engadeu o seu escudo no tímpano do frontón. No 1760 os descendentes de Osorio edifican o Pazo de Vilabade xunto á igrexa, creando un conxunto único. Dende 1979 considérase Monumento Artístico Nacional e Ben de Interese Cultural.

A fachada neoclásica.

Xunto á igrexa hai unha fonte restaurada nun recuncho da rúa con bancos para descansar.

Case pegado á igrexa está o Pazo de Vilabade formando un ángulo con ela.

Actualmente este pazo é propiedade da familia Abraira-Arana (na década dos 60, Sabino Abraira foi alcalde de Castroverde) Neses anos, o pazo sufreu unha restauración pois case estaba en ruinas e no 1990 volveron a reformalo. Ámbalas dúas reformas foron impulsadas pola muller de Sabino, Teresa de Arana.

O pazo, reformado como aloxamiento turístico en 1995, fixo a Teresa merecedora do premio Pedra do Destino e revive cada verán coa chegada dos seus propietarios, que o habitan "hasta que llega el frío".

Pazo de Vilabade

Despois de contemplar as anteriores belezas, inicio a ruta seguindo o Camiño de Santiago Primitivo que chega aquí dende O Cádavo.

Aos poucos metros deixo o Camiño de Santiago que vai cara ao albergue de Castroverde e métome por unha estrada máis local e sen tránsito ningún.

Como embelecen os percorridos agora no outono as árbores autóctonas de folla caduca!!

Estou nas aforas da vila que me queda xa moi cerca, á esquerda.

Entrando na vila pola zona do colexio admiro este mural pintado polo artista lucense Diego As, mundialmente recoñecido polo mural  de Julio César en Lugo. A pintura que representa a Hipatia de Alexandría está nun dos muros do CPI da vila.

Hipatia de Alenjandría foi filósofa e matemática, defensora do coñecemento e da pluralidade de creenzas, brutalmente asesinada polas súas ideas desafiantes do poder establecido.

Deseguida chego á Praza do Concello onde está a Casa Consistorial e a Igrexa de Santiago. O centro da pequena praza está ocupado por unha fonte chamada "A Fonte dos Nenos", esculpida por Primitivo Mallo. Representa uns nenos gardándose da chuvia debaixo dun paraugas

Praza do concello

A Igrexa de Santiago é  moderna, do  S. XX, feita sobre unha anterior.

Igrexa de Santiago

Vou pola chamada "Rúa Campo da Feira" onde hai un curto paseo en madeira que hoxe, debido á recente chuvia, estava moi esvaradío.

Ao remate deste curto paseo, á dereita temos o Campo da Feira onde me sorprenden varios pendellos restaurados grazas ao labor de Amigos do Patrimonio de Castroverde que se ve que traballan polo seu concello. Estes pendellos antigos estaban desfeitos e esmendrallados cando se restauraron no ano 2006.

Pendellos no Campo da Feira

Cada dous domingos celébrase aquí unha feira  na que destacan os postos de roupa, alimentos, ferramentas e polbo.

Pendellos no Campo da Feira

A finais de agosto tamén se celebra aquí unha feira de artesanía e gastronomía.

Pendellos no Campo da Feira

Antigamente escollíanse para celebrar as feiras zonas con arboredo, sobre todo carballeiras coma neste caso e para resgardarsedas inclemencias climáticas construironse en moitos lugares casetas coma estas restauradas.

Estes son os segundos pendellos de feira que eu coñezo. Os primeiros que vin están na Golada (Pontevedra)

Cruzando a estrada anterior, xa temos a piscina municipal e ao pé da mesma, á Área Recreativa Veiga da Lomba.

Esta área recreativa foi creada en 1993 e ofrece bancos. mesas, fontes, grellas, parque infantil e esculturas artísticas.

                                           Área Recreativa Veiga da Lomba

O lugar foi mellorado coa plantación de máis de 800 árbores autóctonas.

 Área Recreativa Veiga da Lomba

Toda a área abarca unha superficie de 138215 m. cadrados.

                                                   Área Recreativa Veiga da Lomba

É unah área recreativa inmensa e moi limpa e coidada.

Área Recreativa Veiga da Lomba

 

Abandono a área recreativa no medio deste entorno outonal precioso!

 

E agora diríxome ao Monte da Lomba que está a só 400m. dende a área recreativa anterior.

Camiño ao Monte da Lomba

No cume do monte, instalaron un miradoiro de madeira. En días coma o de hoxe que había pouco que chovera, vóltase moi perigoso. O chan esvaraba moitísimo!

Vistas espectaculares dende o Miradoiro da Lomba!

Vemos O castelo de Castroverde, unha fortaleza do século XIV que pertenceu a Álvaro Pérez Osorio, por doazón de Henrique II de Castela. Un século máis tarde apoderouse do castelo Sancho Sánchez de Ulloa, conde de Monterrei, e trala súa morte herdouno a súa curmá Isabel de Castro. Xa no S. XVI, Lope Osorio de Moscoso, da casa de Altamira, mercou o castelo, a vila e mailas terras. Actualmente é propiedade privada.

Vistas moi outonales dende o miradoiro.

Non sabía moi ben onde estaba o camiño de baixada que eu levaba planificado no track, pero atopeino deseguida-.

A baixada é por unha carballeira na que ás veces se perde o camiño e aparecen varios carreiros a seguir que parecen confundir. Pero NON PREOCUPARSE! É moi doado sair de aquí porque en todo momento oes o ruído de coches e vida que hai moi cerca, a vila de Castroverde está moi, moi cerca e polo medio das árbores vense as casas. Aínda que s epode baixar por varios sitios, o mellor é tirar cara Á ESQUERDA.

Son 200m. ata que xa vemos a estrada.

Ao remate da baixada atopamos unha fonte nun fermoso entorno.

E ao pé da anterior hai outra e tamén  un lavadoiro. Dende aquí, en lugar de seguir cara á Praza do concello que xa vemos, damos a volta polo mesmo camiño.

Estamos de novo no Camiño de Santiago.

Cruzamos a  LU-560 con moito xeito xa que é a estrada que vai a Lugo e leva moito tráfico.

En tan só uns metros, deixamo o Camiño de Santiago para xirar á esquerda.

Fermoso camiño tradicional co outono en todo o seu esplendor.

Desemboco na estrada LU-P 1611

Teño que ir por esta estrada durante algo máis de 1km.

Atópome na parroquia de Bolaño e vexo a torre da súa igrexa. Teño que organizar unha ruta por esta parroquia xa que lin qué é unha das máis fermosas da provincia de Lugo.

Deixo a estrada LU-P 1611 para pillar á dereita en Bolaño.

Esta estrada vaime levar en 2,5km. ao punto de inicio e xa non fago máis fotos porque empeza a chover con ganas!

Páxinas web consultadas:

https://vivecamino.com/castroverde/catedral-castroverde-iglesia-santa-maria-vilabade-3592/

https://www.elprogreso.es/articulo/comarca-lugo/viaje-pelicula-meta-vilabade/202508170500001901549.html

https://www.elprogreso.es/articulo/comarca-lugo/anido-autor-mejor-grafiti-mundo-lugo-pinta-rostro-hipatia-cpi-castroverde/202202212222391559639.html

https://xurdemoran.blogspot.com/2015/09/castroverde-antigua-santiago-vilarino.html

https://galiciapuebloapueblo.blogspot.com/2024/03/campo-da-feira-castroverde.html