luns, 18 de maio de 2026

O VILAR, O PACIO, A VALIÑA E CAPELA DE S. VICENTE DE TRIGÁS (MONDOÑEDO) E BICOS ( ABADÍN)

 Nada menos ca 18 rutas levo feitas ata agora no concello de Mondoñedo (esta é a nº 19). Este é un concello que me encanta polas súas masas de arboreda autóctona que aínda conserva, polas aldeas tradicionais, por desgraza moitas xa baleiras ou con moi poucos habitantes, pola Serra da Toxiza, polos seus ríos e fervenzas, polo inmenso patrimonio relixioso e civil....Cada vez que vou, descubro algo novo como ocorreu na ruta que vou describir que, aínda que xa coñecía a maioría dos lugares que percorrín, foi un gusto volver a eles e descubrir como digo novas paisaxes, novos elementos.

Características:

Lonxitude: 6,2 km.

Dificultade: fácil

Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC

Descripción:

O Vilar é un lugar da parroquia de Santiago de Mondoñedo que no 2003 xa estaba deshabitada. As dúas familias propietarias cedérona ao concello de Mondoñedo para a súa rehabilitación.

A aldea conta cun Albergue de Natureza, unha Aula de Natureza e un Centro de Recepción BTT. Conta tamén cun Centro de Interpretación da Prehistoria.
O complexo restaurado está nun entorno natural autóctono precioso e illado, ideal para o descanso pero a día de hoxe atopámolo bastante descoidado, con ortigas ao redor de varios edificios.
Pois dende este complexo rehabilitado, empezamos esta ruta. Na foto, entorno de O Vilar.

Vemos un peche para o gando pero hai un acceso de madeira para pasar.

O Vilar foi unha aldea tradicional que, coma moitos núcleos da zona, quedou deshabitada polo declive das actividades agrícolas tradicionais.

A partir da cesión en 2003, o Concello de Mondoñedo traballou na rehabilitación do conxunto etnográfico, incluíndo un albergue de 54 prazas e un espazo dedicado á cova do Rei Cintolo.

 Non é unha aldea abandonada hoxe en día, senón un complexo etnográfico e turístico funcional, visitable e adicado á divulgación da prehistoria.

Outra imaxe de O Vilar. Este cabozo quedou sen restaurar.

Na foto, o Albergue.
 
Alonxámonos de O Vilar por este fermoso carreiro que xa coñeciamos de cando fixemos a "Ruta da Auga"
Mondoñedo segue conservando fragas autóctonas e unhas paisaxes moi fermosas.

Pasamos pola aldea de O Pacio que está deshabitada.
Atravesamos o Rego de Valiñadares por unha ponte de madeira.
 O percorrido non pode ser máis fermoso:
Chegamos a unha bifurcación. Pillando á esquerda, iriamos pola Ruta da Auga pero nós imos á dereita porque a nosa ruta é outra.
O carreiro que imos atravesar agora é o peor tramo desta ruta; pasar, pásase pero se alguén non o remedia axiña vai acabar por  pecharse de felgos e silvas. Sería unha pena porque é precioso!
Chegamos a outra aldea, A Valiña, que xa pertence á parroquia de S. Vicente de Trigás. Ata non hai moito aquí vivía un home de máis de 90 anos que actualmente xa se tivo que marchar debido á súa avanzada idade. ( Así nos contou unha veciña da aldea próxima de Bicos, pola que despois pasaremos) Así que outra aldea deshabitada, coma moitas outras que vou atopando ao longo das rutas que fago.
Eso si, nesta aldea aínda queda algún animal como un can e un galo que parecían moi amigos e alguén vén coidar xa que non estaban da fame.
O canciño debía sentirse só e acompañounos durante un pequeno tramo.
Xa podemos ver a aldea de Bicos pola que pasaremos deseguida. Esta aldea xa pertence á parroquia de Abadín. 
En Bicos estivemos falando cunha muller que vive aí e díxomos que actualmente vivían nesta aldea, 6 habitantes.
Dende Bicos xa iremos por asfalto ata o final de ruta pero non importa xa que por estes lugares illados e con tan poucos habitantes, non nos cruzamos con ninguén.
A capela de S. Vicente de Trigás foi a igrexa parroquial ata o ano 1963 cando se contrueu unha nova que está máis arriba.
Esta capela é do S. XVI e ao pé dela pasa o Camiño Norte de Santiago.
Seguimos por esta estrada local ben fermosa:
Coincidimos neste pequeno tramo co Camiño Norte de Santiago.
Vemos aí embaixo o lugar de Casa Vella, xa a piques de rematar esta ruta:
Paisaxe de Mondoñedo, concello que ten un potencial tremendo para rutas de sendeirismo, a ver se un día se deciden a coidalas e promocionalas. Que ninguén se preocupe pola masificación destes lugares, a inmensa maioría da xente vai a sitios onde chega ben o coche a facerse selfies, os que andamos por carreiros e camiños, somos moi pouco/@s.

sábado, 9 de maio de 2026

NACEMENTO DO EO E BOSQUES AUTÓCTONOS (BALEIRA)

 Esta vai ser a 4ª ruta que faga no concello de Baleira, que ten unha natureza espectacular en forma de bosques autóctonos, ríos, fervenzas, aldeas tradicionais... Neste concello está a coñecida Fraga da Marronda, unha ruta homologada hai anos e seica está en estado de bastante abandono. Nós fixemos no 2024 unha ruta pretendendo coñecer algo desta famosa fraga pero vimos máis eucaliptos ca outra cousa, o único destacable daquela ruta fora a área recreativa da Cortevella que é moi fermosa e a aldea de Mendreiras. O resto do percorrido defraudáranos totalmente. Pode verse aquí:

FRAGA DA MARRONDA SEN FRAGA

As outras rutas que fixemos neste concello si que foron espectaculares, para min, a mellor, a RUTA DA FONTANEIRA

E hai pouco fixemos unha moi cortiña, pero tamén fermosa, para coñecer as fervenzas ACEA DA SERRA E POZO DA FERRERÍA

A ruta de hoxe non está homologada nin sinalizada pero pareceume ben fermosa!!

Características:

Lonxitude:10,6km.

Dificultade: fácil

Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC

Descripción:

Para esta ruta partimos de Fonteo, lugar así chamado porque aí nace precisamenmte o río Eo.

Santa Mª de Fonteo  é unha `parroquia do concello de Baleira e ao pé mesmo da estrada LU-750 que une Meira co Cádavo, hai unha área recreativa acondicionada en 1999 onde se atopan mesas e bancos de pedra, un forno rehabilitado e unha casa grande de pedra que é o Centro de Interpretación Ambiental.

Área recreativa e, ao fondo á dereita, o Centro de Interpretación.

Debaixo dun castiñeiro e dunhas pedras, nace o Eo.


Ára Recreativa con mesas e bancos de pedra e uns leóns en cada esquina.

Área Recreativa do nacemento do Eo, vista dende arriba.

Imos pola estrada LU-750 durante 200m. ata pillar á dereita pola estrada LU-P 0405 que vai á Fraga da Marronda, S. Paio...

A estrada atravesa un fermoso bosque autóctono.

Aí vai o Eo,  acabado de nacer, entre exuberante vexetación
Río Eo

Deixamos a estrada para pillar un camiño á dereita que nos vai introducir na Serra do Pozo.

Imos en constante subida, pero o desnivel é pouco e apenas o notamos.

Fermoso camiño no medio de bidueiros.

Nun claro podemos ver aldeas e prados ás beiras da estrada LU-750.


Diversidade de árbores e arbustos: piñeiros, carballos, bidueiros, uces...

uz brancauz bornaluz brancal (tamén chamada breixo brancotorgueiraurce brancal ou urrigata) (Erica arborea) é un arbusto de moita rama que acostuma medir de 1 a 4 m de altura.

O camiño está totalmente limpo e  é moi axeitado para camiñar.

Agora tamén aparecen os piñeiros.

Bosque totalmente autóctono en Serra do Pozo.
Bosque autóctono
Tamén os eucaliptos fan acto de presenza, aínda que por onde camiñamos vimos poucos.

Vistas cerca do punto máis alto desta ruta:

Empezamos a baixar con estas vistas:

Nesta época dá gusto ver as uces floridas.

Neste tramo que agora percorremos vemos uns sinais de ruta e máis tarde descubrimos que se trata da PR-G 145 "Fraga da Marronda" aínda que en ningún track dos que vin, a ruta menciondada pasase por aquí...

 Alí abaixo, Barcias e Gulpilleira, aldeas polas que despois pasaremos.

Imos adentraranos nunha espesa fraga e no medio do camiño polo que íamos baixando vimos un corzo que pacía moi tranquilo, axeno á nosa presenza. Puiden sacarlle unhas fotos, aínda que de bastante lonxe. En canto se deu conta da nosa presenza, fuxeu.

Unha fraga moi fermosa repleta de especies autóctonas.

Unha preciosa carballeira.
 
Chegando a Gulpilleira, na parroquia de Santa Mariña de Librán

A parroquia de Santa Mariña de Librán ten en total pouco máis de 100 habitantes.

En lugar de ir por estrada temos a oportunidade de ir por este camiño tradicional:











Barcias é unha aldea da parroquia anterior tamén.

Que sorte atopar, sen planificar sequera, estes bos camiños!!

Camiños cheos de primavera...


Seguimos na parroquia de Librán e este lugar é Soumede. O nome débese a S. Mamede, un santo que cerca ten unha capela.
Soumede
A capela de S. Mamede. O seu valor non reside na opulencia, senón na súa historia, no seu encravamento e no misterio que a rodea debido á escaseza de información dispoñible.
Un dos seus atributos máis significativos é a súa localización na ruta do Camiño Primitivo cara á Santiago de Compostela. Este feito sitúa esta capela nun contexto histórico e espiritual de grande relevancia, suxirindo que durante séculos foi un punto de referencia e posible refuxio para os peregrinos que transitaban por estas terras. 
Para poder ver esta capela hai que atravesar a estrada LU-750 e alí está, á beira da estrada. Despois voltamos sobre os nosos pasos para pillar un camiño.
Capela de S. Mamede

Camiño que nos vai levar ao inicio de ruta.

Despois de cruzar o prado que se ve, agardábanos unha sorpresa:



Fomos dar ao mesmo rego (Rego de Mosqueiros) que evitamos nada máis empezar a ruta. Chegamos a el polo camiño que vemos de frente e non nos apetecía nin descalzarnos e moito menos mollar os pés, así que demos a volta e demos un rodeo pola estrada. Quen nos direxa que o íamos atopar de novo só que agora dende o lado contrario. 

                                                                       Rego de Mosqueiros

Dubidamos entre cruzalo ou dar un pequeno rodeo para volver evitalo, pero como estábamos xa tan cerca do final decidimos pasalo sen descalzarnos porque tíñamos calzado de reposto no coche.
Rego de Mosqueiros

Cruzamos a aldea de Fonteo onde máis da metade das casas están deshabitadas e nas que vive xente, non vimos unha alma!

Fonteo


Paxina web consultada:

https://horariosrezo.es/iglesia/capilla-de-san-mamede-4/