CONDADO DE FONTAO E VOLTA POR CORDIDO (FOZ)

 O Condado de Fontao é untítulo nobiliario galego outorgado pola raíña Isabel II o  8 de xaneiro de 1840. O seu nome fai referencia ao antigo señorío xurisdicional de Fontao, na parroquia de Santa Cilla do Valadouro (Foz).

O 8º Conde de Fontao é X. Manuel Romero Moreno, nado en 1940 e que aínda que habitualmente reside en Madrid pasa moitas e longas tempadas no pazo de Fontao.

Características da ruta:

Lonxitude: 9 km.

Dificultade: fácil

Ruta circular sen sinalizar. O meu track ou percorrido en WIKILOC

Descripción:

Esta ruta ten inicio e fin moi cerca do Pazo de Fontao, en terras do Condado. Subimos por un dos camiños que vai ao pazo (o outro está máis preparado para que suban os vehículos)

Á esquerda podemos ver o pazo ao lonxe e prados da súa propiedade.

Deixamos o camiño que levábamos torcendo á esquerda por este estreito con moitas silvas pero que nos deixaron pasar sen dificultade.

Chegamos a un alto dende o que divisamos propiedades do condado, o pazo e, ao lonxe, Trasmonte.

Tivemos unha tarde moi fermosa para desfrutar desta ruta.

Vimos tamén colmeas que supoñemos serán do pazo xa que estamos en propiedades do mesmo.

A medida que subimos, as vistas vanse ampliando ata que chegamos a un punto dende o que divisamos o Polígono de Fazouro , o Cantábrico e a costa de Barreiros.

Todo o que vemos eran ata hai pouco montes de eucaliptos pretencentes ao condado; cortaron todo e plantaron carballos e castiñeiros.

Deixamos as terras do condado e atravesamos un monte por un camiño en moi bo estado.


Ao pouco, chegamos a outra parroquia de Foz: Cordido.

Chama a nosa atención ver que a maioría das vivendas son novas e están moi ben coidadas.

Rematamos o camiño e agora saimos a unha estrada local pola que iremos mentres cruzamos o barrio de As Moás e o lugar de Outeiro.

Cordido é unha parroquia moi pequena que aínda non chega aos 200 habitantes. Dende algún dos seus barrios, ten vistas ao mar.

Vimos dúas fontes restauradas. Esta con lavadoiro incluido.

Unha fermosa imaxe desta aldea que evoca unha actividade gandeira e tamén agrícola, esta última máis ben no pasado.

Pasamos pola parte máis alta desta parroquia.

 

Deixamos Cordido pillando un camiño de monte:

Este camiño dura case 1km. ata desembocar de novo no mesmo punto polo que antes baixamos.

Xa estamos no punto máis alto da ruta. Agora toca sempre baixar. O espazo que vemos doutra cor son as antigas minas de caolín que foron explotadas no pasado século.

Baixamos por un camiño paralelo ao que subimos. De frente, Trasmonte.

Ímonos achegando ao Pazo de Fontao. Ao redor del hai casas agora baleiras nas que antes vivía a xente que traballaba as terras do condado.

As orixes do Pazo de Fontao remóntanse ao S. XVI aínda que a parte máis importante da casa é do S. XVIII. O camiño dá a volta ao redor do pazo e pódense admirar os magníficos xardíns, a capela, o cruceiro...

A capela está dedicada á S. Andrés e nela están enterrados 8 antepasados do Condado.

No S. XIX, hai que facer referencia a un gran personaxe da Casa: D. J. Mª Moscoso de Altamira y Quiroga que foi o 1º Conde de Fontao. Naceu en Mondoñedo onde foi nomeado Comandante do Reximento de Milicias e alcalde desa cidade.

Máis tarde trasladouse a Ferrol onde foi alcalde. Foi tamén Presidente das Cortes e Ministro de Fomento en Madrid. Foi ademais o 1º Presidente do Senado cando foi creada esta Institución. No 1840 foi nomeado Conde De Fontao.

Outro gran personaxe da Casa de Fontao foi D. José Moreno Osorio , IV Conde de Fontao, Enxeñeiro de Camiños, Conselleiro de RENFE e gran amante de Lugo e a súa provincia onde promoveu o accceso ferroviario e a ampliación do Porto de Foz onde hai unha praza chamada "Praza do Conde de Fontao".

Actualmente o VIII  Conde de Fontao é D. José Manuel Romero Moreno que pasa longas temporadas neste pazo que mantén sempre moi ben coidado.

Abandonamos o pazo contemplando esta vivenda, actualmente abandonada, e que está en dúas parroquias diferentes; unha parte da casa pertence á parroquia de Santa Cilla e outra parte pertence a Fazouro.

Páxina web consultada:

https://es.wikipedia.org/wiki/Cordido

PONTES E PONTIGOS (MONDOÑEDO)

 En Mondoñedo hai ríos, regos e canles. É unha cidade de auga e muíños, como ben indica o nome dun dos seus barrios máis destacados: Os Muíños.

Hoxe fomos a esta cidade facer unha ruta que pasa por nada menos que 21 pontes en tan só 8km.!! A ruta foi planificada por Moncho Rexes, unha persoa moi coñecedora deste concello e eu seguín o percorrido que el fixo.

Características:

Lonxitude: 8km.

Dificultade: moi fácil.

Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC

Descripción:

Iniciamos esta ruta na coñecida Fonte Vella que data do S. XVI e que durante séculos surteu de auga aos veciños de Mondoñedo. Suponse que o promotor da mesma foi o bispo Diego de Soto. A fonte é de granito e pedra coroada por un gran escudo imperial de Carlos I e nos laterais ten os escudos de Diego Soto. Para chegar ata ela hai que baixar 6 escaleiras colocadas en forma semicircular que semellan un anfiteatro.

Antigamente, a auga procedía de manantiais; actualmente é auga da traída que mana dun só cano; antes tiña 4.

A Fonte Vella

Ao pé da fonte, está a casa onde viveu Álvaro Cunqueiro, famoso escritor natural desta cidade, por eso a fonte anterior tamén é chamada "Fonte de Álvaro Cunqueiro"

Casa de Álvaro Cunqueiro

Antes de iniciar a ruta, tomamos café na Taberna Galiana, na praza da catedral, debaixo da Casa Museo de Álvaro Cunqueiro. É un restaurante cuxos menús se basan na cociña e receitas do escritor.

Na entrada vimos esta foto e texto de Álvaro Cunqueiro:

Iniciamos a ruta indo pola rúa Álvaro Cunqueiro, empedrada e moi antiga.

Rúa Álvaro Cunqueiro

Ao pasar vemos un Peto de Ánimas, unha construcción normalmente en pedra de cantería, na que se representan as ánimas dos defuntos no purgatorio, co obxectivo de provocar unha oración e recadar esmolas para aliviar os seus sufrimentos e abreviar o tempo de castigo antes de poderen acceder ó ceo.

Tódolos construídos con anterioridade a 1901 están catalogados como Bens de Interese Cultural. En Galicia, é no S. XVIII cando se fan a maior parte destes monumentos.

Poden estar colocados en calquera lugar: igrexas, camiños, rúas, fontes, etc, aínda que adoitan estar nos lugares máis transitados polos veciños (prazas públicas, entrada ou saída do lugar, próximos á igrexa parroquial) para incitar a caridade dos transeúntes.

Moitos tenen inscripcións , como é o caso deste, sempre en castelán: " Fue llagado por nuestras inquidades, quebrantado por nuestros pecados"

Peto de Ánimas

Vistas da zona próxima ao barrio dos Muíños e de fondo O Padornelo??

Chegamos á Capela de S. Roque, situada na que fora unha das principais váis de acceso a Mondoñedo. Foi fundada no S. XV e refeita en varias ocasións, a última, no S. XVIII.

Capela de S. Roque

Estamos no barrio dos Muíños, concretamente na zona chamada "Os Muíños de Abaixo" Aquí atopamos esta praciña, moi antiga, pero que semella en decadencia con moitas casas abandonadas.

 

E chegamos á 1ª ponte: Ponte do Muíño do Arcediano. Un arcediano é un cargo eclesiástico de alto rango, é o diácono principal ou vicario dun bispo. Non hai que esquencer que estamos a falar da cidade de Mondoñedo que ten catedral, é sede episcopal e polo tanto no pasado a relixión impregnaría toda a cidade.

Polo visto este arcediano tivo un muíño, de aí o nome desta ponte.

Ponte do Muíño do Arcediano

Muíño do Arcediano.

Deseguida topamos coa Fonte dos Pelamios. Hai uns anos colocouse aquí un monumento a Díaz Jácome, poeta e periodista da localidade.

Esta fonte con 4 canos, recibe o nome da existencia no pasado de establecementos dedicados á curtiduría de peles.

Fonte dos Pelamios

O 2º pontigo que atopamos no barrio dos Muíños, é o do Valeco e deseguido, o Pontigo das Lavandeiras. A razón do nome é doado de adiviñar pola presenza de recunchos con lousas que facían de lavadoiros.

Ponte das Lavandeiras e ao fondo, Ponte do Valeco.

Na foto seguinte, rodeado de azul o lugar onde se lavaba a roupa. Ao longo da canle de auga, hai varios. 

No barrio dos Muíños hai multitude de canles que se usaron antigamente para abastecer as actividades que alí se realizaban xa que había talleres artesanais de ferreiros e de alfareiros. O río Valiñadares é o que surte de auga a estas canles.

Lavadoiros na canle de auga que hoxe leva moi pouca.

No corazón do barrio dos Muíños atopamos a Capela de Santiago que data do S. XVIII.

Capela de Santiago.

A ponte máis coñecida de Mondoñedo é sen dúbida esta do Pasatempo, así chamada porque aquí detiveron "pasando o tempo" á muller de Pardo de Cela cando voltaba de Castela co indulto para o seu home que ía ser axusticiado na Praza da Catedral.

Ponte do Pasatempo.

Río Valiñadares, un afluente do Masma.

Río Valiñadares

Ponte da Praza dos Muíños:

Ponte da Praza dos Muíños

Había hai poucos anos algúns artesáns no barrio dos Muíños e ofertábanse incluso visitas guiadas para coñecer os seus traballos. Non sei se esto segue funcionando. Na avda de Bos Aires, xa fora do barrio, atopamos este taller de traballos en ferro.

Ponte da Avda de Bos Aires, sobre o río Valiñadares.

Ponte da Avda. de Bos Aires

Deixamos a Avda. de Bos Aires para pillar polo Camiño do Penedo e atopar unha canle que levaba auga ao Muíño de Edelmiro, vemos un pequeno pontigo que atravesa dita canle.

Pontigo do Muíño de Edelmiro

Pillamos agora este camiño que nos vai levar a Ponte Pousada onde veremos outras 3 pontes:

Deseguida atopamos a Ponte do  Matadoiro Vello.

Ponte do Matadoiro vello

Ponte da canle do Muíño de Amandino:

Ponte da canle para o muíño de Amandino

Vista do que foi o Muíño de Amandino, agora case en ruinas pegado á vivenda.

Muíño de Amandino

A presa do Muíño:

Case pegado ao anterior muíño de Amandino, Ponte da canle do Muíño de Ponte Pousada:

Ponte da canle do Muíño de Ponte Pousada

Pasamos polo barrio de Valoria que pertence á parroquia do Carme.

Valoria

Vistas á cidade de Mondoñedo dende Valoria.

Agora imos por un camiño tradicional levando á esquerda o ríoValiñadares..

Mirando cara ao río ,vemos ao lonxe a ponte do Pereño

Nin idea tíñamos destes camiños ao redor de Mondoñedo.

Cruzamos un prado para achegarnos ao río Valiñadares e ver esta ponte chamada  Ponte do Machuco e a máis rústica que vimos ao ser de madeira e estar atada cun cable para que non a leven as enchentas.

                                                            Ponte do Machuco
 

NON temos que cruzar a ponte. Eu crucei para sacar ben a foto seguinte, onde se ve o que foi un antigo lavadoiro.

Seguimos por un carreiro ao pé do río.

Xa vemos o barrio de S. Lázaro:

O 1º que atopamos é a ponte de formigón sobre a N-634 salvando o río.

Ponte na  N-634

A continuación, a famosa Ponte de S. Lázaro, ponte medieval de granito que dá entrada ao barrio de S. Lázaro. Foi construida no S. XVIII a instancias dun bispo.

Presenta dous relevos na súa parte central, un deles co escudo da cidade e outro con símbolos da paixón de Cristo.

É outra porta de entrada do Camiño de Santiago Norte.

Ponte de S. Lázaro

Pasamos ao pé do Pazo de Caión, construido nos terreos da antiga Malatería de S. Lázaro (unha malatería era un hospital, asilo ou lazareto para acoller e aislar aos leprosos, aos que tamén se lles chamaba "malatos").

Luis López de Lombadía consigueu que Felipe V lle concedese  unha real cédula no 1738 para crear unha Real Fábrica de Lenzos. Este Luis, para ubicar a fábrica, adquire un terreo en S. Lázaro que é onde está agora o pazo. Aquí viviría tamén o poeta galego Luis Pimentel.

Así que no S. XVIII estableceuse  unha fábrica de holandillas (tipo de texido de paño de lenzo moi fino, elaborado a partir de fibras naturales, polo xeral algodón ou liño co que se confeccionan camisas, camisóns, sabas e outras prendas delicadas).^[

 Despois de pasar por varias mans e verse afectado pola desamortización de Mendizabal, o pazo foi adquirido por D. Juan María Cayón Rodríguez, natural da parroquia de Adelán (Alfoz), e pola súa consorte Dona Tomasa Oliva Borrero, natural de Acebuche (Cáceres), regresados de América e no que realizan importantes reformas, fixando aquí a súa residencia.

Pazo de Caión.

Abandonamos o barrio de S. Lázaro cando enlazamos coa estrada que vai a Ferreira, pillando á dereita.

Sobre o Rego de Pelourín vemos unha pontella

Pontella sobre o rego Pelourín

Vemos a ponte anterior dende esta outra que atravesa a estrada LU-160

Ponte na estrada LU-160

Seguimos ruta pegadas agora á N-634 por un camiño tradicional.

Desviamonos un chisquiño da ruta para ver a Ponte e presa da Chanta no rego Pelourín.

Ponte da Chanta

Abandonamos o camiño ao desembocar este nunha estrada local e cruzamos a Ponte de Fondoso sobre o rego anterior.

Ponte de Fondoso

Deseguida chegamos á Alameda dos Remedios, despois de pasar ao pé do Cemiterio Vello que ten gran importancia xa que aquí se atopan enterrados ilustres personaxes da cidade: Leiras Pulpeiro, Pascual, Veiga, Álvaro Cunqueiro...Este cemiterio ten a peculiaridade de contar con varios niveis claramente diferenciados e organizados xerarquicamente onde se observan as dististas clases sociais da vila. 

A igrexa dos Remedios que dá nome á Alameda é un centro importante de devoción mariana xa dende o S. XVI, época da que data a 1ª igrexa orixinal.

No S. VXIII lévase a cabo unha reconstrucción total do santuario ordenada polo bispo Sarmiento, que non chegou a vela finalizada xa que finou antes.

Igrexa dos Remedios

Pasamos por detrás da Plaza Jaime Cabot (en honor a un cura que houbo en Mondoñedo que axudaba moito aos necesitados e era moi querido na vila. Foi profesor do Seminario e lexendario organista da catedral. Morreu en 2005) Nesta praza hai variors edificos públicos, entre eles este de deseño moderno, trátase do auditorio Pascual Veiga.

Auditorio Pascual Veiga

Imos polo barrio Carroceira vendo outro barrio alá abaixo, o de Río de Sixto e a catedral de fondo.

Na estrada que vai a Maariz, vemos a ponte sobre o río Sixto.

Ponte sobre o río Sixto

 Ponte do río de Sixto xa no barrio do mesmo nome:

Ponte do Río Sixto

Antigos lavadoiros ao pé da ponte anterior.

En moi poucos minuto estamos xa no punto de inicio.

Páxinas web empregadas:

https://www.galiciamaxica.eu/galicia/lugo/fontevella-2/

https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/fonte-vella-mondo%C3%B1edo-21515.html

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/amarina/2024/07/04/taberna-galiana-casa-museo-cunqueiro-cumple-ano-triunfando-cocina-escritor/00031720122533566419547.htm

https://gl.wikipedia.org/wiki/Peto_de_%C3%A1nimas

https://www.monumentalnet.org/index.php

https://www.paxinasgalegas.es/

https://galiciapuebloapueblo.blogspot.com/

https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/pontes-e-pontigos-da-cidade-mondonedo-lugo-239962480