A VEIGA DO MANDEO POR ROIBOS (ARANGA)

 Aranga é un concello da provincia da Coruña dentro da comarca de Betanzos. É un concello rural que aínda non chega aos 2000 habitantes e que está atravesado polo río Mandeo, precisamente no entorno deste río transcorre nunha parte a nosa ruta de hoxe.

Características desta ruta:

Lonxitude: 9 km.

Dificultade: moderada polo tramo que vai pegado ao río, onde hai momentos en que os felgos e a herba nos tapan case por completo e faise difícil avanzar e porque ten lugares con certa dificultade técnica por raíces, buratos, pedras...

Ruta circular non sinalizada na 1ª parte. O meu percorrido en WIKILOC:

Descripción:

A ruta empeza e remata en Ponte Aranga onde hai espazo para aparcar.

Ponte Aranga

A Ponte de Aranga sobre o río Mandeo foi reconstruída no S. XVII en estilo barroco, aínda que ten orixe medieval. Ten 4 arcos desiguais en sillería de granito.

A Ponte de Aranga

Ao pé mesmo da ponte, á beira do río, hai unha fermosa área recreativa.

Área Recreativa

A capitalidade do concello está aquí, en Ponte Aranga, onde hai unhas 10/15 casas, entre elas a do Concello. O resto das vivendas non sei se estaban deshabitadas pero ver, non vimos unha alma.

Casa do Concello

A igrexa parroquial de S. Paio foi construída a comezos do século XVIII en estilo predominantemente barroco, de tipoloxía rural.

Ten planta de cruz latina con tres naves e ábsida rectangular, e na nave norte atópase unha capela onde se conserva a famosa “Cruz de Aranga”, posiblemente do século X. A lenda di que hai anos, dúas mulleres camiñaban de noite por Ponte Aranga e escoitaron o son dunha campaíña. Sorprendidas, foron buscar ao cura e cavaron no lugar desde onde xurdía o son.

Alí atoparon unha cruz de ferro con adornos de cobre e prata, ademais dunha  campaíña, que era a que producía o son. Recolleron a cruz e a campaíña e comprobaron que nese lugar manaba auga, dende esa consíderase que a auga que mana da Fonte da Santa Cruz é miragreira.

 

Atribución-CompartirIgual 2.0 Genérica de Creative Commons.

Igrexa de S. Paio de Aranga

Ao pé da igrexa está a Fonte da Fame en cantería de granito datada entre os S. XVI e XVIII.

Actualmente está bastante abandonada. No oco que se ve, pode que no pasado houbese algunha imaxe.

Fonte da Fame

Iremos por asfalto durante 3 km. e sempre á sombra. Esto hoxe é moi importante porque foi un día de moita calor.

Dicir que esta é unha estrada local pola que non cruzamos a ninguén.

Cruzamos a aldea de Roibos que pertence á parroquia de S. Paio de Aranga e a pesares de non ter aínda 10 habitantes é un lugar moi coidado e practicamente tódalas vivendas están restauradas en pedra.

Roibos

Vemos un hórreo tipo Mahía ou tamén pode ser de estilo galego-portugués: é un tipo de hórreo  que se presenta ao longo dunha ampla e irregular área entre as provincias da Coruña e Pontevedra. É un hórreo de cámara rectangular, longo e estreito. As escaleiras e a varanda foron postas moito despois da feitura do hórreo, dende logo.

Hórreo en Roibos.

Atravesamos un frondoso souto:

E deseguida deixamos a estrada para baixar ata A Veiga por unha pista forestal. Nun punto determinado, temos estas vistas.

Baixamos por unha pista forestal con predominio de eucaliptos.

Todo o traxecto fomos á sombra. Menos mal!! Xa apretaban o sol e o calor.

Chegamos á Veiga, tamén da parroquia de S. Paio de Aranga. Aquí tamén parece vivir moi pouca xente.

A Veiga

Seguen chamando a nosa atención o ben coidadas e restauradas que están as casas.

A Veiga

Estamos xa case chegando ao río Mandeo para empezar a 2ª parte desta ruta.

O río Mandeo nace no concello de Sobrado e xunto ao río Mendo forma a Ría de Betanzos.

Parte da zona que percorre é un espazo natural protexido desde 2004 coñecido como zona especial de conservación Betanzos - Mandeo.

Xa nos primeiros metros da camiñata nos atopamos coa sorpresa de que o sendeiro estaba sen desbrozar e tiña zonas con maleza como se ve na imaxe.

Respecto á orixe do nome do río Mandeo (ou Mandeu), conta a lenda que os mouros acamparon na beira do río para decidir cal camiño e cal táctica debían seguir. Dous caudillos discutiron defenderon posturas encontradas, sen chegar a un acordo, ata que un deles exclamou "Aquí mando eu", de onde lle vén o nome ó río.

No río Mandeo celébrase en agosto a romaría dos Caneiros.

Unha foto da que escribe e saca as fotos.

A vexetación é fermosa e a sombra super abundante.

Hai tramos nos que bórrase o carreiro polos felgos tan altos.

Chegamos a unha ponte colgante pola que pasamos para camiñar pola outra marxe do río.

Ponte colgante

Antes levábamos o río á dereita e agora, á esquerda.

Esta última parte é bastante técnica con rochas, raíces, buratos...

Parece mentira que unha ruta nomeada como SM-05 que corresponde aos Sendeiros do Mandeo que están integradas na Reserva da Biosfera Mariñas Coruñesas e Terras do Mandeo esteña abandonada deste xeito.

Unha ruta que podía ser preciosa, para nós converteuse, a parte que vai pegada ao río, nunha decepción xa que non a desfrutamos como se debería ao ter que ir case de seguido apartando vexetación para poder camiñar.

Páxinas web empregadas:

https://gl.wikipedia.org/wiki/Categor%C3%ADa:H%C3%B3rreos_de_Galicia
https://gl.wikipedia.org/wiki/R%C3%ADo_Mandeo

A FRAGA VELLA ( MONDOÑEDO)

A Fraga Vella é un espazo natural situado entre as Serras da Toxiza e do Xistral e unha das paraxes máis salvaxes e húmidas da S. do Xistral.

Destacan na Fraga Vella:

- Turbeiras (chans esponxosos que almacenan auga durante séculos e teñen grande valor ecolóxico)

- Paisaxes moi pouco humanizados xa que apenas hai aldeas.

- Bosques autóctonos con carballos, bidueiros, moitos acivros...

- Fauna salvaxe en forma de cervos, xabaríns, raposos e lobos.

- Gandaría en liberdade: vacas e cabalos.

Para empezar esta ruta, collemos a pista que vai dende cerca do cemiterio de Estelo e Tronceda no coche e seguimos ata atopar un cruce onde está sinalizada a ruta e hai un aparcadoiro. Aí aparcamos.

Características da ruta:

Lonxitude: 6 km.

Dificultade: moi fácil.

Ruta circular sinalizada . O meu track en WIKILOC

Descripción:

Empezamos a ruta na Cruz de Viador ou Pico da Lebre e camiñamos por unha ancha pista.

O panorama que presentan os piñeirais é desolador, semella que un incendio arrasou a zona pero non é así. Os piñeiros están enfermos.

A banda marrón é unha enfermidade producida por un fungo que está acabando cos piñeiros de moitas zonas de Galicia, como ocorre aquí.

Vemos o gando pastando tranquilamente, aínda que os cabalos en canto detectan a nosa presenza, fuxen.

Alonxámonos da zona de piñeiros para introducirnos nunha fermosa fraga co toda clase de árbores:

O camiño é moi cómodo e ancho e a paisaxe que vemos non pode ser máis fermosa.

Aparece de súpeto, ao pé da pista esta fermosa fonte.

Un fermoso cancereixo rodeado de uces brancas:

Desfrutamos moito este tramo contemplando a variedade, a fermosura, a frondosidade da Fraga Vella.

Carballos, bidueiros, acivros, piñeiros, uces...etc etc... unha enorme variedade de plantas e árbores se poden ver nesta fraga.

Tamén vimos moitísimas arandeiras. O seu froito, os arandos, son comestíbeis, teñen un sabor agridoce e son consumidos en Europa dende a antigüidade, especialmente no norte.

Aparece case sempre en terreos onde hai uceiras (lugares poboados de uces) como manto das fragas en lugares húmidos e medra en altitudes ao redor dos 700m.

Arandeiras

Coincidimos nun tramo agora coa ruta "Pena Montol Fraga Vella" que fixemos hai uns anos e que se pode ver no ENLACE

Cantas plantas e árbores ten esta Fraga Vella!!

Agora, o camiño agasállanos con uces brancas ou breixos a ámbolos dous lados. Florece dende febreiro/marzo  ata xullo.

Non nos cansamos de admirar tanta beleza e variedade; agora un espiño branco enorme en plena floración.

Entramos no que semella unha finca privada:  A Consellaría de Medio ambiente ten nesta zona, e coincide na ruta, unha finca de 700 hectáreas e dentro dela un bosque de 60 hectáreas onde viven en liberdade unha manda de cervos que a consellaría coida e vixila como reserva cinexética.

Un valado de varios kilómetros impide que se entre nesa zona boscosa, e polo tanto, os cervos non abandonen a fraga.

Esta vivenda (única que atopamos) foi ampliada e mellorada por un xaponés que se dedicou á cría de gando e cultivo de cogomelos. Dende hai uns anos está totalmente abandonada e houbo que tapiar as portas e ventás polos numerosos ataques vandálicos que sufría.

Casa do Xaponés

 Este camiño, ao pé da casa anterior, ten moito encanto.

Os axentes de Medio Ambiente do distrito de A Mariña teñen baixo a  súa responsabilidade o control e vixiancia desta reserva de bosques e animais en liberdade.  

Unha peón forestal da consellaría, Carmen Pérez, é a encargada de limpar e vixiar a finca, e incluso de depositar cereais nos bosques dos cérvidos en  épocas de menos alimento.

Fermoso bidueiral na fica da Xunta.

Atopamos o inicio/fin da ruta "Pena Montol/Fraga Vella"

Uns galpóns, que no seu día foron granxas experimentais de gando vacuno, son hoxe a base de traballo dende a que se controla a finca.

Catro cabalos que pastan en liberdade todo o ano, mantenen a finca limpa e as vacas de veciños da zona aproveitan algúns pastos aínda que sexan da Xunta.

Xabaríns en cantidade, a xulgar polo terreo fozado, grandes rochas graníticas salpicadas por todo o val, silenzo casi absoluto porque no hai presenza humana en varios kilómetros á redonda... En fin unha finca da Xunta, e tamén un paraíso.

Dende aquí empezamos unha subida, pero moi lixeira.

Extensións de prados moi coidados pola gandaría.

´

A Fraga Vella é un lugar moi coñecido polos mariñáns xa que no outono acude bastante xente a estes lugares a recoller cogomelos.

Unha solemne entrada ou saída neste caso que supoñemos será o acceso á finca da Xunta.

A finca da dereita na foto ten un cercado eléctrico porque nos dixeron uns gandeiros que atopamos nun coche que ían cambiar unhas vacas para estes pastos. Unha señora díxonos que non nos achegaramos ao arame. Non hoooo!!

Nun claro temos vistas á Serra da Toxiza e máis aló.

Dende a foto anterior estamos a uns poucos metros do coche. Que fermosa ruta fixemos!! Para repetir!

Páxinas web consultadas:

https://gl.wikipedia.org/wiki/Arandeira

https://gl.wikipedia.org/wiki/Uz_branca

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/lugo/abadin/2018/03/09/fraga-vella-paraiso-virgen-abadin-mondonedo/0003_201803L9C8991.htm