PAZO DE CARROCIDE, BARRIO DE CORRELOS E EXPERENCIA APÍCOLA EN ALFOZ.

 Dentro do Programa Plans con Corazón "Promovido pola Mancomunidade de Concellos da Mariña Lucense, co apoio da Xunta de Galicia e da Deputación de Lugo, o programa pon en valor a diversidade do noso territorio a través da súa natureza, historia, patrimonio, etnografía, gastronomía e artesanía" hoxe participei nunha ruta guiada por Ana Pena no concello de Alfoz de Castrodouro.

Deixo un enlace apras que podades ver tódalas rutas propostas:

"Ruta circular para sumergirnos en la historia del municipio a través de la Feira de Correlos, la báscula y la antigua cárcel, así como la visita al Pazo de Carrocide, una de las joyas patrimoniales del municipio.

La experiencia finalizará entre colmenas, donde un especializado apicultor nos acercará al fascinante mundo de las abejas"... 

 Características desta ruta:

Lonxitude: 4km. aprx. (O meu track en WIKILOC marcou 10,4 erróneamente e debido tal vez á parada que fixemos no pazo)

Dificultade: moi fácil

Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC (hai que ter en conta que eses km. non son reais)

Descrición:

O punto de inicio e remate da ruta foi o Campo da Festa dos Chóferes, dentro da parroquia de S. Pedro de Mor. Neste lugar celébranse dúas importantes festas: o S. Pedro en xuño e a finais de xullo, principios de agosto, celébrase a afamada Festa dos Chóferes que este ano chegou á súa 60 edición. 

Campo da Festa dos Chóferes

Ao fondo, a igrexa de S. Pedro de Mor, reconstruída a principios do S. XX. 

Igrexa de S. Pedro de Mor

O chan está cuberto de ourizos e tamén de "quitamerendas", estas floriñas que indican que outono xa está aquí.

Ourizos e quitamerendas

Un pouco máis adiante, chegamos ao barrio de Correlos. Ana contounos que aquí no pasado houbo unha importante feira que se celebraba tódolos mércores, como testemuña desa época queda a Pesa de Correlos, onde se pesaban os becerros.

Correlos

Diante desta nave era onde se celebraba a antiga feira de Correlos.

Lugar da antiga feira 

Esta pesa é unha construcción tradicional ligada á gandaría da zona. Estas instalacións comunitarias son fundamentais para a xestión eficiente das explotacións gandeiras.

Actualmente, os sistemas modernos inclúen básculas dixitais con pantallas electrónicas, estructuras de aceiro inoxidable e plataformas antiescorregantes facilitando unha medición máis rápida e exacta.

Pesa de becerros en Correlos

Dentro desta caseta pequena de pedra é onde está a antiga pesa. O edificio queda enfrente á nave que vimos antes cruzando a estrada, onde se celebraba a feira.

Edificio da pesa de Correlos

Ao pé da pesa hai este pequeno souto onde vemos os ourizos moi ben recollidos.

Souto de Correlos

A casa que vemos na imaxe seguinte, foi ultimamente un afamado restaurante ben coñecido na zona pola súa boa cociña, pero en épocas pasadas foi lugar onde se celebraban espectáculos, foi tamén o edificio do antigo concello e na Guerra Civil sirveu como cárcere de mulleres.

Todo esto aprendémolo grazas a Ana, a nosa guía que resultou ser unha boa coñecedora da zona.

Unha casa con moita historia

En Alfoz predominan os hórreos ou cabozos tipo Mondoñedo (de pedra e con listóns verticais de madeira) e cubertos sempre de pizarra.

Hórreo tipo Mondoñedo

Alfoz é un concello eminentemente rural no que a maioría da poboación vive do Sector Primario: industria da madeira e gandaría.

Paisaxe típico de Alfoz

Ao igual que moitos outros concellos, este tamén sofre o abandono paulatino do rural. 

Estamos xa noutra parroquia: Lagoa. Leva este nome porque antigamente, este val estaba ocupado por unha lagoa, información que nos proporcionou a nosa guía, Ana. Ao fondo podemos ver o Pazo de Carrocide a onde nos diriximos a continuación.

Ao fondo, Pazo de Carrocide

Paisaxe típica neste concello de Alfoz: prados e terras de millo.

Paisaxe en Lagoa

O Pazo de Carrocide foi mandado construir polo arcediano (axudante dun bispo) de Viveiro Pedro de Rigueiro Freire e Andrade no1686. Trátase dunha Casa-Pazo con dous portalóns de entrada en forma de arco de medio punto, graneiro, alpendres, capela e gran casón señorial blasonado e organizado en tres corpos. Dous deles en forma de torre almeada de dous pisos. Interiormente destaca o salón e seu mobiliario  que, ao igual que o das habitacións,  son do S XIX. No salón destacan tamén os frescos das paredes, pinturas polas que semella que o tempo non pasou.
Todo o conxunto está realizado en pedra de cantería.

Portalón polo que accedemos ao pazo

Unha vista das escaleiras que dan acceso á parte do pazo onde pasan a maior parte do tempo os seus habitantes.

Pazo de Carrocide

Vista das escaleiras principales do pazo.

Pazo de Carrocide

O noso anfitrión, Juan Carrocid, explicando moi amablemente a historia dos seus antepasados.

Pazo de Carrocide

Soportais na entrada principal do pazo:

Pazo de Carrocide

Non se pode fotografar o interior do pazo por eso as fotos son só do exterior. Na foto seguinte, un lateral do pazo (o que está pegado á estrada) coa capela do mesmo. É unha capela grande que aínda pode ter uso litúrxico.

Pazo de Carrocide

O outro portalón do pazo.

Pazo de Carrocide

Cruzamos o río Beloi no barrio do mesmo nome, un lugar da parroquia de Lagoa.

Barrio de Beloi

Tamén en Lagoa vemos outro pazo, o de Rizal, tamén habitado e que conserva os 3 elementos que definen a un pazo: capela, palomar e ciprés.

Pazo de Rizal

Cruzamos o río Ouro que pertence á vertente cantábrica. Nace na Serra do Xistral, na parroquia do Pereiro neste mesmo concello de Alfoz a uns 700 ou 800 metros de altitude e desemboca en Fazouro (Foz) Ten un percorrido de 30 quilómetros e forma o límite natural entre os dous concellos que conforman o chamado Val do Ouro: O Valadouro e Alfoz do Castrodouro.

Río Ouro

Deixamos a estrada para pillar un camiño de monte .

Aos poucos metros, tivemos a experiencia apícola. Un lugar no que hai colmeas e tíñamos unhas mostras dos diferentes tipos de mel. Había mel de castiñeiro que en 2021 foi recoñecida como a mellor de Galicia; mel multifloral que é da que máis producen e abarca meles de flores, de árbores froiteiras, silvas, eucalipto, brezo....; mel de eucalipto, moi doce e aromática e mel de breixo, oscura e máis amarga e que tamén levou en 2021 o premio a mellor de Galicia.

Diferentes tipos de mel

"O Poder das Flores" é unha pequena empresa de apicultura artesanal e sostible dos irmáns Javier e Fran Carreiras Cuadrado que teñen acadados varios premios dentro e fóra das nosas fronteiras. A súa mel é considerada unha das mellores de Galicia.

«O futuro da apicultura na Mariña quéroo ver esperanzador. Cada ano imos abrindo campos novos e sacando novos produtos da colmea. Ten un potencial que hai que traballar, para estudar as melloras pero tamén para ser máis creativos. Creo que é moi boa zona, pode haber moito eucalipto pero tamén hai castiñeiro e breixo e aí hai posibilidades para facer un mel de calidade». (Javier Carreiras)

Colmeas de "O Poder das Flores"

Atendeunos Javier quen nos amosou o mundo apícola explicando polo miúdo aspectos sobre as abellas, as colmeas, as ameazas para a apicultura (como a velutina) os tipos de flores que dan como resultado os disferentes tipos de mel...unha charla dun home xoven apaixoado polo seu traballo e comprometido co respecto ao medio-ambiente.

Javier Carreiras explicando.

Voltamos ao lugar de inicio primeiro por unha pista.

Pista entre campos e terras de millo

Na seguinte foto, ao fondo, vemos a igrexa de S. Vicente Lagoa do S. XVIII

Ao fondo, igrexa de S. Vicente de Lagoa

Outro cabozo restaurado, estilo Mondoñedo.

Cabozo estilo Mondoñedo

Volvemos cruzar o río Ouro:

Río Ouro

Estamos no lugar de As Regoas, xa de novo na parroquia de Mor, e vemos a capela de S. Roque e S. Sebastián; é privada e feita en mampostería galega. Sobre o portalón principal (do outro lado) pode lerse a inscripción "Año 1617", ano no que foi construída.

Capela de S. Roque e S. Sebastián

Imaxe doutro cabozo e un pozo restaurados con moi bo gusto.

Hórreo e pozo restaurados.

Un pouco máis adiante, xa no lugar de Santa Mariña, pasamos por diante da Casa Museo Tin, un proxecto persoal do veciño Vicente  González Paz. Non é un Museo convencional se non unha colección privada que foi recuperando Valentín durante décadas, coleccionando pezas do pasado rural e sobre todo destaca a súa colección de radios, tocadiscos, gramolas...Tamén hai ferramentas tradicionais do campo e aperos de labranza, reloxos, chaves, xoguetes, enchufes...etc, etc.

Casa Museo Tin

Aos poucos metros, xa chegamos de novo ao Campo da Festa dos Chóferes, punto final desta ruta.

Páxinas web consultadas:

https://gl.wikipedia.org/wiki/R%C3%ADo_Ouro

https://www.elespanol.com/

https://opoderdasflores.com/

CRUZ DO PAU DA VELLA DENDE O CURRO DE CANDAOSO (BOIMENTE-VIVEIRO)

 Nesta zona, partindo e finalizando en Candaoso, xa fixen outras dúas rutas que se poden ver nos seguintes enlaces:

 CURRO DE CANDAOSO 

FRAGA DAS SAÍMAS

Hoxe cheguei á Cruz do Pau da Vella seguindo un track. Foi unha ruta fermosa e interesante para descubrir este monumento, ver turbeiras e coñecer (eu xa o coñecía) o lugar onde se celebra unha afamada Rapa das Bestas, no curro de Candaoso. Eso si, nesta ruta hai que ir moi atentos ao track para non desviarse da ruta, sobre todo en zonas que como xa veremos, se vai campo a través, sen un camiño ou carreiro definido.(Sen track ou se non se coñece a zona ben, é difícil facela)

Características:

Lonxitude: 10,2km.

Dificultade: moderada, porque hai zonas nas que o percorrido vai campo e monte a través e porque hai que ter conta que hai algún arame de pinchos que hai que cruzar.

Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC

Descrición:

Estamos no concello de Viveiro e, dentro deste, na parroquia de Santo André de Boimente onde se atopa o Curro de Candaoso. Aquí celébrase tódolos veráns unha Rapa das Bestas considerada Festa de Interese en Galicia. Dende este lugar parte a nosa ruta e tamén finaliza aquí, nesta zona chamada Chao do Cargadoiro.

Curro de Candaoso

Hai xa 41 anos que se empezou a mellorar estes pastos: “Ofrecéronnos participar no programa de mellora de pastos en comunidades de montes e foi cando fixemos a sementeira das pradeiras” dicía en 2022 un gandeiro pertencente á Comunidade de Montes Veciñais.

Na foto seguinte, a pista pola que baixaremos de volta.

Cruzamos un paso canadiense (atoparemos varios) porque é esta unha zona de bastante gando vacuno e cabalar. De momento imos por pista asfaltada.

Vou ascendendo de xeito suave. Vexo néboa e nubes de momento, espero que ao chegar arriba despexe.

As nubes parece que se van desfacendo. Os cabalos pacen tranquilamente.

De momento vou por pista asfaltada. Este tramo xa o coñecía dunha ruta anterior.

Despois de 2km. por asfalto, pillo unha pista de terra á dereita.

Despois doutros 2 km. pola pista de monte entre piñeiros, o camiño remata bruscamente no punto que vemos na foto seguinte. Este camiño actualmente sofre as consecuencias das máquinas que están a facer labores forestais nesta zona. Eu atopei madeiristas traballando.

Camiño que remata bruscamente

Agora hai que atravesar un monte de piñeiros no que non hai carreiro ou camiño definido. Toca ir moi atenta ao track para non desviarse do percorrido.

Monte de piñeiros que hai que atravesar.

Ascendo por este monte polo que non se camiña mal, xa que non hai toxos e a herba está baixa.

Monte de piñeiros

Rematados os piñeiros, saio ao descampado e atraveso un pasteiro:

Xa estou no punto máis alto desta ruta e as vistas son espectaculares!!

A Serra do Buio é unha prolongación da Serra do Xistral e esténdese sobre todo polos municipios de Xove e Viveiro. O punto máis alto é o Pau da Vella ao que estrictamente non cheguei, aínda que non está moi lonxe da Cruz do Pau da Vella.

Aló enriba no cume desa lomba que vemos está o Pau da Vella.

Atopo varios peches con arames e aquí está outra parte complicada da ruta. Hai algún que se pode abrir e pechar facilmente como o que vemos con cordas pero noutros a única maneira de cruzalos foi reptando por debaixo, esto no meu caso non é difícil porque son menuda pero no caso dunha persoa máis voluminosa pois non sei como podería facer...

NOTA: despois descubrín que non é estrictamente necesario cruzar estas aramadas, só se queres fotografar ben a Cruz do Pau da vella como eu fixen, pero o percorrido dá a volta sen ter porque atravesar nada aquí.

Tiven unhas pequenas dúbidas de por onde seguía o percorrido dende aquí porque no track que seguía falaba de seguir ao longo dunha aramada e como hai varias...deseguida atopei por onde era. Só hai que fixarse e orientarse e se non o móbil avisa... Tampouco é necesario cruzar ata 3 peches como eu fixen porque quería ver ben a Cruz, o percorrido dá a volta sen ter que atravesar nada aquí, como explico anteriormente.

A Cruz do Pau da Vella considérase o marco divisorio entre os concellos de Ferreira do Valadouro, Cervo, Xove e Viveiro. Non se coñece a orixe deste esteo de granito, nin tampouco se é, en realidade, unha cruz ou unha estela antropoforma.

Cruz do Pau da vella

As referencias lendarias aportan algúns elementos clave que poderían axudar a trazar unha posible interpretación: o reiterado protagonismo dunha muller vella (quizais a deusa ou moura precristián), ser lugar de encontro ritual para a veciñanza e a cristianización do lugar.
“Disque se chama así porque houbo quen viu por aquel lugar unha muller vella, que se apoiaba nun pau, e que choraba”
“Hai quen di que alí está soterrado o corpo dunha vella”
“Cando aínda non estaban fixados os lindes dos concellos do Valadouro, Cervo, Xove e Viveiro, había moitas discusións. Un día presentouse no lugar unha vella e ofreceu a solución: poñer un marco”
“Tamén se conta que no pasado os curas do Valadouro, Cervo, Viveiro e Xove ían unha vez no ano ata o Pau da Vella e xantaban sentados en roda arredor daquela cruz”
"A Noite de San Xoán ían dous homes de cada parroquia ao Pau da Vella para o reparto das moscas, e todos os anos haía reña cos de Budián pois estes só querían tabaos" (Galiciaencantada.com)

Cruz do Pau da vella

Hai que ir ao son do peche que se ve á esquerda na foto.  A Serra do Xistral é unha fronteira natural entre a Terra Chá e o mar Cantábrico. Hoxe tiven sorte co tempo porque esta serra é o lugar de España con menos horas de sol.

Dende estes 700m. de altitude as vistas son únicas.

As turbeiras de cobertor dos Montes de Buio, son valiosos humedais que acadan ata tres metros de espesor.  Formadas por turba rubia e fibrosa debido á gran humidade da zona, albergan unha rica biodiversidade, incluíndo plantas carnívoras 

Turbeiras

Puiden vir pola outra beira do peche porque agora teño que volver cruzala..e neste caso, reptando.

Agora camiño campo a través por este pasteiro. A sensación de paz e relax é única...

Mire a onde mire, sempre vexo un lonxano horizonte.

A comunidade de Boimente participou, xunto a outros 10 dos concellos de Xove, Ourol, Muras, O Valadouro e Abadín, cos que comparte os montes da Serra do Xistral, no proxecto europeo Live on Common Land que estudaba precisamente os beneficios do gando no coidado do territorio.

Este proxecto empezou no ano 2017 e xa rematou en 2022 pero aínda que o financiamento europeo específico para esta etapa de cinco anos concluíu, este tipo de iniciativas europeas adoitan incluír un Plan After-LIFE. Isto significa que as metodoloxías creadas (como o pioneiro modelo de pago por resultados aos montes veciñais ou o uso de drons para vixiar o estado ambiental) foron deseñadas para que os seus socios (Deputación de Lugo, a USC e a UDC) sigan aplicando as súas pautas de conservación na Serra do Xistral.

 As naves que vemos ao fondo  dedícanse á extracción de turba. Esta é unha explotación que extrae unhas 7000 toneladas de turba ao ano para vender como sustrato de xardinería.

A área de explotación incrementouse nos últimos anos a pesares de que eso supón a destrucción total e permanente dunha superficie moi significativa de hábitats prioritarios nunha zona que é Espazo Protexido (ZEC) e da Rede Natura 2000.

Dende 1985, esta degradación ambiental ven sendo denunciada por distintas asociacións defensoras do Medio Natural.

Un bebedoiro para o gando chegando ás "TURBERAS DEL BUYO Y DEL GISTRAL S.A".

Sitas na Comba de Cal Grande.

Estes peches foron moi doados se sacar e poñer.

Ao pé das naves de extracción de turba, pillamos un carreiro que nos vai levar á pista que sae das mesmas instalacións (Tamén podemos ir por ela)

A pesares de que hai tempo que non chove, soprende atopar esta fermosa lagoa. De non subir polo carreiro anterior, non a veriamos.

Saimos á pista. Na foto, o Parque Eólico dos Montes de Buio.

Voltando a vista atrás, parte do camiño percorrido: subín polo piñeiral que se ve á dereita e voltei atravesando o pasteiro en verde:

Agora inicio unha baixada xa moi cerca do final.

En lugar de voltear máis seguindo a pista, xunto a un  aeroxerador pillo un camiño á esquerda que me leva a esta antena de comunicacións.

O bosque que vemos na seguinte foto, corresponde á Fraga das Saímas polas que xa fixen unha ruta que se pode ver no inicio desta entrada.

Aquí, en Candaoso, celébrase tódolos veráns unha Rapa das Bestas considerada Festa de Interese en Galicia.