Amosando publicacións coa etiqueta Friol. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta Friol. Amosar todas as publicacións

domingo, 12 de abril de 2026

ENTRE LUGO E FRIOL: A PEDRA, PROTAGONISTA

 Cando planifiquei esta ruta pensaba que toda ela transcorría polo concello de Outeiro de Rei e nada máis lonxe da realidade: resulta que os lugares polos que pasa pertecen ao concello de Lugo (moi pouco) e ao de Friol (a maioría) desto dinme conta cando empezamos a camiñar.

Características da ruta:

Lonxitude: 7,5 km.

Dificultade: fácil

Ruta circular sen seinalizar. O meu track en WIKILOC

Descripción.

A ruta ten inicio e fin na aldea de Outeiro que pertence ao concello de Lugo. Esta aldea, oficialmente chámase S. Salvador do Outeiro das Camoiras e a parroquia tiña en 2020 menos de 50 habitantes en total.

Aparcamos ao pé da igrexa.

Igrexa de Outeiro

Lugo ten nada menos ca 54 parroquias. S. Salvador do Outeiro é pequena e a inmensa maioría das casas son de pedra.

Nesta época encántanos ver as flores das árbores.

Deseguida, no medio da aldea, deixamos o asfalto e pillamos este camiño fermoso


Deixamos Outeiro observando a súas vivendas moi grandes e de pedra.


Penso que nunca vin en Galicia un rabaño con tantas ovellas!

Seguimos por camiños en moi bo estado e rodeados de laxas que terán moitísimos anos.

Vemos cabalos. Estamos moi cerca do Club Hípico O Toxal.

Unha vacas que buscan a sombra...

Estamos en Corra que pertence á parroquia de Vilalvite, xa no concello de Friol.

No lugar de Corra só vimos dúas  ou tres casas e, de feito, no 2024 só vivía aí unha persoa.



Deseguida chegamos a O Sobrado que pertence tamén á parroquia de Vilalvite. É un lugar tamén moi pequeno no que en 2024 vivían 4 habitantes.



A pedra é sempre a nosa compañeira de ruta, ou ben nas vivendas ou nos peches de terras, prados e montes.


Abandonamos o asfalto despois de atravesar O Sobrado pillando este camiño.


Os peches de pedra son un elemento presente e característico da nosa arquitectura rural tradicional para delimitar a propiedade. Son peches de pedra seca (non levan barro nin ningún outro elemento polo medio. É só pedra ben colocada) 
Estes peches están recoñecidos como Patrimonio Inmaterial da Humanidade.


Camiñamos agora un tramo polo Camiño Real que conecta Lugo con Sobrado e atravesa Friol pasando polas parroquias de Santalla de Devesa, Cotá, Villalvite y Friol. Nós compartimos un pequeno tramo na parroquia de Vilalvite. O tramo que pasa por este concello de Friol foi rehabilitado no 2018 (4,5 km.)


Parte deste Camiño Real (o que nos tocou camiñar a nós) vai por asfalto aínda que é un tramo moi tranquilo, sen apenas tráfico.


Os peches de pedra tradicionais galegos teñen as súa raíces na necesidade das comunidades rurais de protexer cultivos e gando, así como de marcar os límites das propiedades. Estes elementos arquitectónicos xurdiron nunha Galicia onde a pedra era un material abundante, accesible e duradeiro, o que fixo que se convertese na materia prima por excelencia para moitas construcións.



Atravesamos agora un camiño de monte.


Desembocamos nunha ancha pista.



Lugo, é unha provincia con centos de miles de manifestaciones deste tipo. Os nosos camiños e sendas están plagados destes muros, que eu podo aprezar nas moitas rutas que levo realizadas.


No track que eu elaborei, o percarrido collía agora por outro camiño á dereita pero atopamos este letreiro que pon:
"Propiedade do M.V. M.C. d´Arriba  e Gándaras de Ceide.
Lembre: acceso restrinxido sen autorización expresa da propiedade"
Non sabemos se se refire a que non se pode entrar nos montes sen permiso ou nos camiños. Como polo camiño non facemos ningún mal, por aí nos metemos. Ao mellor infrinximos algunha norma, pero tamén supoxemos que se non deixaran pasar polo camiño, estaría pechado dalgunha maneira...



MV MC quere dicir Montes Veciñais en Man común.


Xa volvemos estar no concello de Lugo, chegando ao final de ruta.


Os muros, sempre onnipresentes nesta ruta.
Grazas á forma en que se leva a cabo este proceso de construcción,  as estructuras presentan unha robustez que só se pode ver afectada por variacións do seu entorno. É dicir, aínda que a ausencia de argamasa no proceso de construcción obriga ao canteiro a aparellar e equilibrar cada pedra que sexa colocada, a estructura levantada non dependerá posteriormente da degradación natural da argamasa pola acción da auga ou da vexetación.


Neste tipo de construcción as pedras colócanse “sin labrar más que lo necesario, buscando la máxima estabilidad de la estructura a través de la elección de la pieza adecuada y su colocación en la posición óptima”.


As vivendas de nova construcción respectando o entorno.


Agora, durante uns poucos metros imos polo mesmo traxecto da ida. Estamos a piques de rematar esta interesante ruta.


Páxinas web consultadas:
https://hortosurbanos.deputacionlugo.org/wp-content/uploads/2025/02/dossier_pechestradicionais.pdf
https://blog.fundacionlaboral.org/tag/piedra-seca/


































sábado, 22 de novembro de 2025

RUTA CIRCULAR PASANDO POLO PASEO FLUVIAL DO RÍO NARLA; CASTRO FRIULIO; FORTALEZA DE S. PAIO DE NARLA.FRIOL (LUGO)


É a 1ª vez que vou ao concello de Friol para facer unha ruta. Este concello da provincia de Lugo, pertence tamén á comarca de Lugo.
Sorprendeume a moita vida que atopei nesta vila con moitos servizos: Centro de Saúde, farmacia, tendas de todo tipo, supermercados, entidades bancarias, club fluvial, instalacións deportivas e escolares, restaurantes, cafeterías...

Características desta ruta:
Lonxitude: 10,2 km.
Dificultade: moi fácil
Ruta circular sen sinalizar. O meu track en WIKILOC

Descripción:
Iniciei a ruta na Praza Andón Cebreiro que leva ese nome en honor ao home que foi alcalde desta vila nos anos 50.
Praza Andón Cebreiro

Nunha esquina da praza hai unha fonte monumental.
Praza Andón Cebreiro

Enfrente da anterior praza, hai un parque con zona infantil.

Vista da praza e o parque enfrente.

Vou á parte baixa da vila buscando o río Narla. Está moi preto.

Camiño agora polo paseo fluvial ao pé do Narla, que deixa fermosas imaxes.

O río Narla nace no mesmo concello de Friol e vai desembocar ao río Miño no concello veciño de Outeiro de Rei.

Na seguinte foto, a antiga planta de electricidade que foi a 1ª en levar luz a Friol.

O outono deixa fermosas estampas:

Cruzo a ponte que se ve para outra marxe do río.


O Castro Friulio é unha recreación dun poblado celta que está nun fermoso entorno, nun alto e co Narla aos seus pés.

Tódolos anos polo mes de maio se celebra unha festa de recreación histórica neste lugar e arredores.

A festa recrea a cultura, costumes e modo de vida de castrexos e romanos.

O posto de vixiancia e unha vivenda celta.


Dúas esculturas na entrada ao castro:


A entrada principal ao Castro Friulio:

O muíño de Serén. O río levaba moita auga.

Rematou o paseo fluvial no muíño despois de aprox 1,5 km. e introducímonos nun fermoso camiño que nalgún tempo tivo asfalto.

Deseguida atopamos a estrada LU-P 1611.

Cruzamos a estrada anterior e atopo este camiño tradicional ben acondicionado e fermoso.

Volvo sair a outra estrada local pola que camiño 200m. 

E volto pillar un camiño de aldea dos de toda a vida:

Na foto seguinte vese perfectamente o camiño que teño que seguir e o bo estado no que se atopa.

Unha casa abandonada na máis absoluta soidade.

O outono estame deixando fermosas imaxes. Vaia ruta fácil e guapa!!

Volvo atoparme co Narla e un afluente desembocando nel.

fortaleza de San Paio de Narla, coñecida tamén como torre de Xiá, é da época medieval.
Sitúase no lugar da Castronela, na parroquia de Xiá.
A fortaleza foi derribada nas revoltas dos irmandiños do S. XV e reconstruida no século seguinte.  Ten un corpo central flanqueado pola torre do Homenaxe e por un gran torreón.
Fortaleza de S. Paio de Narla

A Fortaleza de San Paio de Narla foi adquirida pola Deputación Provincial de Lugo no ano 1939 e no 1983 foi convertida en museo histórico e etnográfico, trasladando a ela boa parte das coleccións etnográficas do Museo de Lugo. 
A capela, do S. XVIII, separada do edificio principal, ten planta cadrada con tellado a catro augas. Destaca no seu interior un retablo do S.XIX.
Fortaleza de S. Paio de Narla


Como o nome do lugar indica e se fai evidente pola disposición do terreo, existía xa no lugar un 
castro na Idade de Ferro.

Existe unha lenda relacionada cunha das ocupantes da fortaleza, dona Catalina de Santirso, esposa do señor da casa Vasco das Seixas (1520-1543) coñecido como o Señor das Torres, home despótico e coléricoEsta  muller era tan virtuosa e honesta como fermosa e o seu marido tan namorado como celoso, sendo moi querida polos seus súbditos xa que auxiliaba os pobres e trataba de evitar que a ira do seu marido caese sobre os seus servos. Este desconfiou da súa fidelidade e bondade, tratou infrutuosamente de envelenala polo que un día de Santos matouna de nove puñadas no peito nun arrebato de loucura.

Mentres o asasino fuxía a Portugal a refuxiarse nas terras do Duque de Verganza o cadáver quedou nas silvas durante catro días, e tras ser descuberto pola servidume, foi soterrado na capela do castelo, mais o seu pai, Sancho López de San Tirso reclamou ante a Real Audencia da Coruña a investigación dos feitos. O abrir a tumba aos vinte e un días, seguindo a crenza de que o corpo da muller que morre acusada inxustamente permanece incorrupto un mes, perante o asombro e a admiración dos presentes, o cadáver apareceu incorrupto, cos brazos cruzados sobre o peito, tapando as feridas. Ao retirarllos, o sangue comezou a brotar, un forte aroma de rosas invadiu as naves da igrexa e escoitouse soar o órgano, ao que ninguén estaba sentado.

O corpo recibiu nova e definitiva sepultura no mosteiro de Sobrado dos Monxes. Uns emisarios partiron cara ás terras do Duque de Verganza e días despois o asasino amencía asasinado. A primeira capela na que foi nun inicio soterrada pode verse ao pé do torreón do castelo.


Vistas ao bosque outonal autóctono dende a Fortaleza de S. Paio de Narla.

O exterior da fortaleza é orixinal ou con moi pouca reconstrucción. O interior está totalmente reconstruido.

Cando cheguei a este lugar pasaba das dúas da tarde e xa pecharan porque en inverno só abren polas mañás. 

 Esta fortaleza é unha das máis antigas e mellor conservadas  na provincia de Lugo.

Prosigo a camiñata pasando pola aldea de Carballeira da parroquia de Xiá.

O asfalto chega dende a Fortaleza ata a aldea de Carballeira. Aquí remata e empeza un camiño tradicional.

Fermosa paisaxe de prado e bidueiras.

Paso ao pé do lugar de Macedo que xa pertence a outra parroquia: a de S. Martiño de Condes que ten tan só 18 habitantes.

Dende Macedo toca ir por unha pista que nalgún momento tivo asfalto.

A pista anterior desemboca de novo na estrada LU-P 1611

Nuns poucos metros pillo á dereita para ir por unha antiga estrada local nos vai achegar de novo á vila.

Xa preto da vila vexo grandes pastos e unha granxa moi grande en Castelos.

Paso polo cemiterio da vila.

A Casa do Concello de Friol.

Ao pé da igrexa de S. Xiao hai unha fonte e un lavadoiro restaurados. Tamén colocaron un cruceiro no lugar.

Este lateral da igrexa de S. Xiao semella calquera cousa menos unha igrexa. Moi feo me pareceu!!
Igrexa de S. Xiao

Ao redor da igrexa hai antigas tumbas.

Fachada principal da igrexa de S. Xiao.
Igrexa de S. Xiao

Ao pé da igrexa hai un estreito camiño ben rozado polo que baixo para a vila.

O camiño remata nestas casas e desemboca na estrada que nun poucos metros me leva ao punto de inicio.

Páxinas web consultadas:
https://museos.xunta.gal/es/museos/museo-etnografico-y-historia-san-paio-narla
https://gl.wikipedia.org/wiki/Fortaleza_de_San_Paio_de_Narla
https://www.monumentalnet.org/index.php